سبد خرید

عنوان پروژه:

برنامه ملی ثبت و انتشار تجارب و کارکردهای مطلوب نظام های مدیریتی ایران: اقدام پژوهی

Iranian National Program for Best Practices of Management systems:
Action research

 

سازمان پیشنهاد دهنده:
هلدینگ ونداد

 

صاحب ایده و تهیه و تنظیم:
دکتر حسن خانی ایوریق
قائم مقام رئیس هلدینگ ونداد

خلاصه برنامه ملی ثبت و انتشار تجارب و کارکردهای مطلوب نظام های مدیریتی ایران: اقدام پژوهی
با توجه به نقش اندک پرسنل غیر عضو هیات علمی وزارتخانه ها و دانشگاه ها و موسسات و سازمان ها و شرکت های دولتی و غیر دولتی و مردم نهاد ایران در مقایسه به جمعیت قابل توجه آنها، در تولیدات علمی کشور و نیز با عنایت به عدم مستند سازی علمی در نظام های مدیریتی کشور در طول چهل سال گذشته که تبعات جبران ناپذیری در انتقال تجربیات ارزشمند سطوح مختلف وزارتخانه ها و به تبع دانشگاه ها و موسسات و سازمان ها و شرکت های دولتی و غیر دولتی و مردم نهاد ایران تابعه داشته است بنظر می رسد برنامه ملی ثبت و انتشار تجارب و کارکردهای مطلوب نظام های مدیریتی ایران: اقدام پژوهی بتواند با اجزای مختلف راه اندازی شده خود نقش ارزنده در مستندسازی عملکرد نظام های مدیریتی سلامت کشور و به تبع تولید مقالات علمی از تجربیات ارزشمند پرسنل و اعضای این مجموعه ها با به ثبت رساندن، ارزیابی کردن و انتشار سالانه هزاران تجربه و کارکرد مطلوب یا خوب در حوزه نظام های مدیریتی ایران در سامانه پورتال ملی تجارب و کارکردهای مطلوب نظام های مدیریتی ایران و نیز صدها مقاله فارسی یا انگلیسی در حوزه مزبور در مجلات بین المللی تجارب و کارکردهای مطلوب نظام های مدیریتی به زبان های فارسی یا انگلیسی تا رتبه زیر ده تولیدات علمی در سطح بین المللی در یک برنامه پنج ساله با رویکرد به کشورهای منطقه جنوب غربی آسیا و بر پایه سند چشم انداز 1404 داشته باشد.

لذا با عنایت به چالش های ذیل در نظام های مدیریتی کشور:
1) کسب جایگاه کنونی ایران در تولیدات علمی با صرف هزینه های میلیاردی
2) نقش انحصاری اعضای محترم هیات علمی دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی در تولیدات علمی کشور
3) عدم بکار گیری پرسنل و داوطلبان نظام های مدیریتی کشور در تولیدات علمی کشور
4) عدم مستند سازی اقدامات و کارکردهای نظام های مدیریتی کشور در طول چهل سال گذشته

فرصت های ذیل قابل دسترس نظام های مدیریتی کشور می باشد.
1) حرکت در جهت استقرار عملکرد مبتنی بر شواهد (EBP) در ساختار اجرایی نظام های مدیریتی براساس انجام مطالعات اقدام پژوهی (Action research)
2) مستند سازی و انتقال تجارب و کارکردهای نظام های مدیریتی براساس انجام مطالعات اقدام پژوهی
3) ارتقای جایگاه علمی ایران تا رتبه دهم تولیدات علمی در سطح بین المللی در یک برنامه سه ساله با ظرفیت سازی تولید سالانه هزاران مقاله گزارشی در نظام های مدیریتی ایران
4) برقراری یک رویکرد جدید در روابط بین الملل ایران با کشورهای خارجه بالاخص کشورهای جنوب غربی آسیا

بیان مسئله
اقدام پژوهی، در درون پارادایم انتقادی واقع شده که توسط روانشناس اجتماعی کرت لوین در سال 1964 توسعه داده شد و توسط بسیاری از محققان در رشته های مختلف پذیرفته شد. در حالی که بسیاری از تغییرات بر روی مدل اصلی انجام شده است ولی برخی از ویژگی های مشترکی چون ارتباط بین تئوری و عمل، مشارکتی بودن و توانایی پژوهشی آن در رسیدگی به مشکلات عملی در شرایط خاص حفظ شده است. عوامل متعدد اقتصادی، سیاسی و اجتماعی در علوم بهداشتی، درمانی، آموزشی و تحقیقاتی تاثیر گذار هستند. پاترسون و همکاران، استدلال می کند که طرح های سنتی پژوهش تجربی به عنوان تنها وسیله ارزیابی آموزش تخصصی حرفه ای ممکن است، کافی، مناسب و معقول نباشد. بنابراین اقدام پژوهی درپاسخ به عدم تناسب فلسفه اثبات گرایی در مطالعه انسان در سازمان ها پدید آمد. اقدام پژوهی، روش مفیدی برای تغییرات در محیطهای حرفه ای و سازمانی می باشد که می تواند هم روشهای کیفی و هم روشهای کمی را دربرگیرد. اما محققان بسیاری آنرا نقطه مقابل تحقیقات تجربی و در اصل یک تحقیق می پندارند. بعلاوه اقدام پژوهی یک روش تحقیق خالص نیست، بلکه شکل خاصی از تحقیق بوده و محققان می توانند از بسیاری از روشها و رویه های شناخته شده استفاده کنند. اقدام پژوهی نوعی پژوهش کارور است که می تواند به شما کمک کند تا در هر جایی که مشغول به کار هستید، وظایف شغلی خود را به نحو بهتری انجام دهید. به زبان ساده، پژوهش کارور بدین معناست که پژوهش توسط خود افراد و ضمن کارشان صورت می گیرد. پژوهش های عملکردی به دلیل فراهم کردن شرایط تغییر و عمل در عرصه، موجب بهبود عملکرد سازمان خواهد شد. مبنای اقدام پژوهی، همکاری محققین و مشارکت کنندگان در تمام مراحل تحقیق از تعریف مشکل و انتخاب روش تحقیق تا تحلیل و کاربرد یافته ها است. روح مشارکتی حاکم بر اقدام پژوهی باعث می شود، محقق از جایگاه مشاهده گر خارج شده تا به همراه سایر افراد حاضر در محیط پژوهش که با مشکل مواجه هستند، مسئله را شناسایی کرده، راه حل هایی را بیابند، ارزیابی کنند و به اجرا در آورند. آسان ترین راه برای درک اقدام پژوهی این است که به دقت به دو واژه اقدام و پژوهش به تحرک مغزی بپردازیم، واژگان مربوط به اقدام شامل انجام دادن، مداخله، قصد داشتن، تعهد، برانگیختگی، هیجان و واژگان مربوط به پژوهش شامل پرس وجو کردن، حفظ اطلاعات، دقیق بودن، منضبط بودن، گردآوری شواهد و کار نظام دار به ذهنمان خطور می کند. استون به نقل از کرت لوین بیان می کند” هیچ پژوهشی بدون اقدام و هیچ اقدامی بدون پژوهش وجود ندارد”. اگر اقدام پژوهی خوب اجرا شود نتایجی مانند پیشرفت فردی، بهتر شدن کار حرفه ای، بهبود وپیشرفت در مؤسسه ای که در آن مشغول به کار هستید و داشتن نقشی در نظام اجتماعی مطلوب را در برخواهد داشت. اقدام پژوهی به عناوین مختلفی مانند تحقیق مشارکتی، تحقیق در عمل، اقدام پژوهی مشارکتی، اقدام پژوهی مبتنی بر جامعه، تحقیق بر مبنای همکاری، تحقیق در محیط عمل و آموختن در عمل نیز نامیده شده است در نهايت مي‌توان گفت كه بخش های مختلف نظام های مدیریتی ایران شامل وزارتخانه ها و دانشگاه ها و موسسات و سازمان ها و شرکت های دولتی و غیر دولتی و مردم نهاد در ايران براي دستيابي به اهداف عاليه خود نيازمند به كارگيري ابزارها و روش‌هاي مختلف در ارائه خدمات و مديريت آن هستند. از سوی ديگر با توجه به حساسيت اهداف اين مجموعه ها و نظام های مدیریتی و همچنين محدوديت منابع، استفاده از رويكردهاي مختلف در اصلاح مداوم نظام های مدیریتی جهت دستيابي به عدالت در مدیریت امري ضروري است. در چنين چرخه گريزناپذير، تغيير و بهبود مستمر، تعامل و استفاده از نظرات و دستاوردهاي ساير محققان و صاحب نظران نقش مؤثري ايفا مي‌نمايد. در اين راستا، به نظر می‌رسد حلقه گمشده‌ای در جهت حفظ، ارتقاء و انتقال تجارب پرسنل و داوطلبان شریف، سخت کوشش و دلسوز نظام های مختلف مدیریتی ایران وجود دارد. در همین راستا مدیران ارشد انتشارات ونداد با حمایت و مشارکت مرکز رشد واحدهای فناوری و بنیاد نخبگان استان مازندران بر آن شدند تا در جهت پاسداری از تمام دستاوردهای عظیم حوزه مدیریتی کشور و انتقال آن به نسل جوان خوش فکر و خوش نیت نظام جمهوری اسلامی ایران، موجبات شکوفایی و سربلندی هر چه بیشتر نظام های مختلف مدیریتی ایران به عنوان یک الگوی موفق جهانی باشد. بدین منظور برنامه ملی ثبت و انتشار تجارب و کارکردهای مطلوب نظام های مدیریتی ایران: اقدام پژوهی طراحی گردید، تا شاید بتواند مبنایی برای ثبت داده‌ها و پایگاهی برای انجام مطالعات مداخله گر جامعه محور و مبتنی بر شواهد برای حصول ایده به عمل در نظام های مدیریتی ایران باشد.

بررسی متون و منابع
تعاریف اقدام پژوهی:
در متون مختلف تعاریف متعددی برای اقدام پژوهی وجود دارد. درتمام این تعاریف یکسری ویژگی ها و مشخصات مشترک وجود دارد که عبارتند از مقابله با مشکلات و مسائل عملی دنیای واقعی، پیامدهای تغییر محور، فرایندهای چرخشی و حلقه های بازخورد، وابسته به زمینه بودن، همکاری واقعی محقق و مورد تحقیق درتمام مراحل تحقیق، توجه ویژه نسبت به فرآیند و چگونگی اثر آن بر زندگی دیگران، تمرکز بر تغییر و الویت ذینفعان در تصمیم گیری های مربوط به اجرای عملکرد یا ایجاد تغییر واقعی است. استفان کمیز و رابین مک تاگارت در ارتباط با اقدام پژوهی می گویند” با پبوند دو اصطلاح اقدام و پژوهش چهره اصلی این روش نمایان می شود که آزمون نظریه در حین عمل به عنوان وسیله ای برای بهبود کار و ابزاری برای ارتقای سطح دانش می باشد”. الیوت در ارتباط با اقدام پژوهی می گوید” اقدام پژوهی به جای تولید دانش، با بهبود کار ارتباط دارد”. مک نیف و همکاران به نقل از پم درباره اقدام پژوهی بیان می کنند” اقدام پژوهی راهی برای تعریف و به جریان انداختن رشد حرفه ای خود در نظر گرفته می شود”. اقدام پژوهی با تمرکز متعهدانه و اختصاصی فرد بر کار خود و در حوزه ای کوچک آغاز می شود که میزان مشارکت افراد، اقدام پژوهی گسترش و به شکل گیری یک “اجتماع خویش نقاد”منجر می شود. ادیب حاج باقری و همکاران به نقل از کالهون بیان می دارند” اقدام پژوهی در واقع مبتنی بر کاوش و تحقیق منظم در متن یک تلاش متمرکز مشارکت جویانه، برای بهبود عملکرد سازمان است. اسکویی به نقل از کوهن و دیگران بیان می کند” اقدام پژوهی توجه به عملکرد انسان، ایجاد تحرک و انگیزه ی عمل، تقویت روابط و روحیات انسان،کارآمدی در شغل و عملکرد حرفه ای و تمرکز بر حل مشکل موجود” را مد نظر قرار می دهد. وی موقعیتی بودن، تشریک مساعی، حضور در موقعیت و خود ارزیابی را چهار خصوصیات اساسی اقدام پژوهی میداند.
تاریخچه اقدام پژوهی:
اقدام پژوهی سابقه چندانی نداشته و در بسیاری از رشته ها در دوران ابتدائی خود بسر می برد، اما اغلب در آموزش مورد استفاده قرار گرفته است. پژوهشگران اقدام پژوهی را در سال 1940 برای ایجاد تغییر در شیوه ها و بمنظور کمک به بدنه ای از دانش علمی در مورد رفتار سازمانی ایجاد کردند. ادیب حاج باقری و همکاران به نقل از کوهن و دیگران بیان می کنند”ریشه اقدام پژوهی به سالهای 1920 بر می گردد که کاربرد وسیع این روش به بعد از جنگ جهانی و نظریات کرت لوین درباره تغییر سازمانی برمی گردد، لوین به عنوان یک روانشناس اجتماعی، در پی کاربرد علم جامعه شناسی برای حل مشکلات اجتماعی نظیر تعارض بین گروهها و تغییر در عادات غذا خوردن مردم بود. کرت لوین یکی از اولین محققانی بود که اقدام پژوهی را متفاوت ازسایر اقدام پژوهان فعلی بکار برد، اگر چه محققان عملیاتی فعلی هنوز هم از مراحل این تحقیق استفاده می کنند ولی بیشتر مراحل آن تغییر کرده است، در اصل بیشتر دموکراتیک و مشارکتی شده است. مراحل کرت لوین شامل برنامه ریزی قدم اول برای تغییر یک محیط یا رفتار افراد، اجرای تغییر، ارزشیابی نتایج تغییر، تعدیل عملکرد در سایه ارزشیابی و شروع مجدد همه مراحل می باشد. اصطلاح اقدام پژوهی مشارکتی اولین بار توسط ویلیام فوتر مطرح شدکه تمرکز آن بر تعامل میان رشته ای بود. ادیب حاج باقری و همکاران به نقل از کائول ” ابداع اصطلاح اقدام پژوهی را به کوری در سال 1953 نسبت داده است. موسسه ارتباطات انسانی تاویستوک، اقدام پژوهی سازمان یافته ای را از اواخر دهه 1940 راه اندازی کردند. اعضاء این موسسه که عموماً روانشناسان بودند یک روش حل مسئله را توسعه داده اند که مرحله آخر این روش حل مسئله برای کمک به جوامع محروم در حل مشکلات آموزشی و اجتماعی شان بود. این موسسه با اعتقاد به اینکه تحقیقات هم باید تولید کننده ی دانش جدید و هم ابزار بهبود شرایط کار باشند، شروع به کار نمود. این مساله منجر به ایجاد رویکرد و متدولوژی جدیدی تحت عنوان رویکرد اجتماعی- تکنیکی شد. از زمان شروع به کار موسسه تاویستوک اقدام پژوهشی در رشته های بسیاری از جمله مدیریت، جامعه شناسی، مراقبت های سلامتی و سایر رشته ها انجام شده است که اغلب به عنوان یک روش بین رشته ای بکار می رود.
منشا فلسفی اقدام پژوهی:
بسیاری از اندیشه های اقدام پژوهی نوین، در تئوری اجتماعی و انتقادی ریشه دارد. نظریه پردازان انتقادی دهه 1950، همچون هورخیمر، آدور نو، مارکوس و دیگران، چیرگی علوم اجتماعی اثبات گرا در قرن 20 را که دارای قوانین خشک و مانع تفکرات انتقادی و خلاق بود را مورد انتقاد قرار دادند”. اگر چه آنها با هدف علمی تولید دانش معتبر در باره زندگی اجتماعی موافق بودند، اما موقع بازیابی علوم اجتماعی و عناصری که با ارزشها و علائق بشری مرتبط هستند، سعی می کنند این موارد را به چهارچوب جدیدی که شامل تفکرات اخلاقی و انتقادی هستند، پیوند دهند. دمپسی و و دمپسی نیز معتقدند که اقدام پژوهی در اثر تئوری تغییر اجتماعی بوجود آمده و به روش ارزشمندی در انواع مختلفی از حرفه ها و زمینه های عملی مانند پرستاری ، مدیریت و آموزش تبدیل شده است. توجه روز افزون به محدودیت های پژوهش های کمی و کیفی معمول، منجر به رشد اقدام پژوهی به عنوان یک پاردایم جدید شد. استرابرت و کارپینتر به نقل از بوسکرویل بیان می کند” اقدام پژوهی ریشه در اگزیستانسیالیسم و هرمنوتیک دارد، یعنی محقق هم پدید تحت بررسی را مشاهده می کند و هم در تغییر آن مشارکت دارد. متخصصان آموزشی در دهه 1980 و 1970 در باره اقدام پژوهی به توسعه نظرات پرداختند، زیرا آنها تحت فشار انجام تغییرات در محیط های آموزشی و اجتماع در یک چهارچوب تئوری انتقادی قرار داشتند. مفهوم آگاهی سازی توسط یک متخصص آموزشی به نام فریری در سال 1970 مورد بحث قرار گرفت. فریری معتقد بود که افراد به طور فزاینده ای از حقایق اجتماعی و تاریخی که در زندگیشان تاثیر دارد آگاه شده و قادر به تغییر آن می باشند.
اهداف اقدام پژوهی:
هدف از مطالعه اقدام پژوهی ایجاد راه حل های برای مشکلات عملی که مربوط به یک بیمارستان یا یک محیط عملکردی در سازمان های دیگر می باشد. اقدام پژوهی یک جستجو برای راه حل های عمومی برای مشکلات نیست که در محیط های مشابه کاربرد داشته باشد. یکی از اهداف اقدام پژوهی کاهش فاصله بین تئوری و عمل است که هدف آن کمک به متخصصان حرفه ای است که با انجام تحقیق در حیطه عملی خودشان با بکارگیری دانش درعمل آن فاصله را کم کنند. اقدام پژوهی به دنبال حذف شکاف میان تصمیم گیرنده و انجام دهنده است. اقدام پژوهی با پیوند کسانی که با تصمیماتشان بر دیگران تاثیر می گذارند و کسانی که مجبور به انجام آن تصمیم هستند، شکاف بین این دوگروه را حذف می کنند. با ایجاد مشارکت یک تعهدی بوجود می آید که آنها با هم تصمیم بگیرند که چه چیزی باید به انجام شود و به خوبی انجام شود.
وقتی اقدام پژوهی با نیات شخصی انجام شود، هدف آن ارتقای خودآگاهی، شکوفایی و آگاهی حرفه ای یا تخصصی خود می باشد. وقتی با هدف های حرفه ای یا تخصصی صورت می گیرد، به جای آن که به تجزیه و تحلیل افراد خارج از مجموعه خود متکی باشند، محیط های اجتماعی و آموزشی خودشان را مطالعه کرده و به دنبال این هستند که بطور مستقیم بر این محیط ها تاثیر بگذارند. وقتی با هدف های سیاسی صورت می گیرد، تلاش اقدام پژوهی تلاش در راستای عادلانه و انسانی تر کردن فعالیت ها، فراهم سازی فرصت مشارکت برای تمام کسانی که تحت تاثیر پژوهش قرار می گیرند، می باشد.
تفاوت اقدام پژوهی با سایر روش های پژوهش:
اقدام پژوهی مطلوب، دارای ویژگی های اصلی همه پژوهش های رسمی است که در عین حال، از ویژگی های خاص خود بهره مند است. بیشترین تفاوت اقدام پژوهی با سایر اشکال پژوهش در این است که پژوهش ضمن عمل بر بازتاب به عنوان یک جزء مهم از چرخه پژوهش تاکید دارد. بازتاب فرآیندی است که طی آن دست اندرکاران عملی تعلیم و تربیت در دنیای پر مساله خود، متغیر عمل را به منظور تعمق، تدبر و تبادل نظر در باره معنا، ارزش و تاثیر عملکردشان گام به گام به عقب بر می گردند. به عبارتی دیگر، فعالیت های را که انجام داده اند، بازسازی کرده و در باره آنها عمیقا می اندیشند. پژوهشگران با استفاده از این بازتاب، تعهد و مسئولیت های جدیدی بر عهده می گیرند که موضوع های جدیدی را برای پژوهش کشف می کنند تا شناخت و بصیرت های جدیدی در باره نقاط قوت و ضعف عملکردهای جاری شان به دست می آورند.
اقدام پژوهی یک روش کمی یا کیفی:
ماهیت اقدام پژوهی، کیفی است زیرا بیشتر با زبان سرو کار دارد تا اعداد؛ کلمات دارای ارزش متعارف زیادی در اقدام پژوهی دارند. واژه ها تمایل به تولید اطلاعات کیفی دارند اگر اعداد مورد استفاده قرار گیرد می توانید از مزایای آنها استفاده کنید. به طور خاص، وقتی تحقیق کمی انجام می دهند، اغلب نیاز به حذف هرچیزی که به راحتی نمی تواند به اعداد بپیوندد، داریم. برخی از اقدام پژوهی که انجام شده است، با این حال بیشتر کیفی بوده است. اقدام پژوهی در بیشتر اوقات از زبان طبیعی استفاده می کند تا از اعداد استفاده کند. استفاده از زبان طبیعی مناسب پارادایم اقدام پژوهی است و پاسخگو در این موقعیت است. مردم بطور طبیعی با زبان با یکدیگر ارتباط برقرار می کنند. اندازه گیری کمی می تواند با ارزش باشد. به احتمال زیاد اگر شما نیاز داشته باشید فکر خود را در باره اندازه گیری اقدامات تغییر دهید، اندازه گیری کمی هیچ تضمینی ندارد. رویکردهای کیفی و کمی اغلب می توانند مکمل یکدیگر باشند. به عنوان مثال، شما ممکن است به انجام یک نظر سنجی کمی و یا فعالیت های دیگر انجام دهید. این داده ها ممکن است برای آنالیز نیاز به تفسر کیفی توسط مردم مورد مطالعه داشته باشد.
برخی از پژوهشگران کیفی ادعا می کنند که اقدام پژوهی صرفا شامل گردآوری داده های کیفی است. اما مطالعه گزارش پروژه های اقدام پژوهان نشان می دهد که این نوع پژوهش شامل داده های کیفی، کمی و یا هر دو نوع است. اقدام پژوهان، هم از فنون پژوهش کیفی و هم از فنون پژوهش کمی می توانند، بهره ببرند. هنگامی که از فنون پژوهشی کیفی سود می جویند، می توانند تعداد کمی از موردها را با تفضیل هر چه بیشتر مورد بررسی قرار دهند. به هنگام بهره گیری از پژوهش کمی، می توانند به شمار انبوهی از موردها، اما با جزئیات کمتر نظر داشته باشند، در اینصورت است که آمار را دستیار شایسته ای برای خود خواهند یافت. بسیاری از اقدام پژوهان از هر دو فن استفاده می کنند. اقدام پژوهی دستاویزی برای استفاده بد و نابجا از یک فن پژوهشی معتبر نیست. اگر چه در جریان اقدام پژوهی انواعی از روشهای کمی و کیفی بصورت تلفیقی استفاده می شوند ولی اقدام پژوهی بخاطر وجه موضعی و ارتباط نزدیک آن با پاسخگویی و جمع آوری حجم وسیعی از داده ها ی کیفی با پژوهشهای کیفی نزدیکی بیشتری دارد.
خصوصیات و ویژگی های اقدام پژوهی:
به اعتقاد کیمیس و مک تاگارت، اقدام پژوهی از یکسو به تغییر دادن افراد و از سوی دیگر به تغییر دادن فرهنگ گروه ها، موسسات و جوامعی که افراد به آن تعلق دارند، علاقه دارد. در واقع اقدام پژوهی تحقیقی است که شامل اقدام برای بهبود عملکرد و مطالعه نظامدار آثار این اقدام است. اقدام پژوهی، حالت انعکاسی و بازخوردی دارد، زیرا انعکاس موارد ویژه در فرآیند تحقیق و نتایج، مهمترین بخش های هر سیکل هستند. این شکل از تحقیق بیشتر موثر و کارا است. استرابرت و کارپینتر به نقل از وایتهد و همکاران بیان می کند که اقدام پژوهی برای تقویت موضوعاتی مانند روش شناسی رویکردهای سه سویه سازی و پلورالیسم، یک روش شناسی قابل انعطافی است. علی رغم قابل انعطاف بودن این رویکرد، خصوصیات و ویژگی های برای اجرا کردن این روش وجود دارد. اول، در تمامی توصیف های که از اقدام پژوهی شده که حقیقتا پژوهش در درون موقعیت یا زمینه انجام می شود. دوم، محققان و مشارکت کنندگان فرآیند جستجو کردن را کاملا با هم پیگیری می کنند که فرآیند واقعا مشارکتی است. سوم، توجه آنان بطور منظم به فرآیند و اینکه چگونه آن فرآیند در زندگی شان تاثیر گذار است را مورد بررسی قرار می دهند. چهارم، تمرکز این فرآیند بر موضوعاتی چون اقدام یا تغییر می باشد. هالوی و ویلر به نقل از لاکس و گالوین بیان کردند” تحقیق در عملیات و اقدام پژوهی مشارکتی اگر چه به جای یکدیگر بکار میروند، اما با هم تفاوت دارند”. اقدام پژوهی مشارکتی اگرچه اغلب در توسعه جامعه بکار می رود، اما در محیط مراقبت های سلامتی زیاد استفاده نشده است. زیرا مشارکت در اقدام پژوهی مشارکتی عنصر قویتری نسبت به سایر انواع تحقیقات عملیاتی بوده ودارای سه وجه اصلی با اهمیت می باشد. وجه اصلی اول، تملک مشارکتی است که پروژه ها تحت مالکیت همه کسانی است که سهمی در آن دارند. وجه اصلی دوم، تجزیه و تحلیل بر پایه جامعه است که مساعدت کنندگان مشکلات اجتماعی جامعه را مورد تحقیق قرار می دهند. وجه اصلی سوم، آشنایی با عملکرد جامعه است که یافته ها در بین گروه مشارکت کننده بکار می رود. الیوت پنج خصوصیت را برای اقدام پژوهی بیان می کند که اولین خصوصیت، جمع آوری اطلاعات و داده ها را از طیفی از منابع و دید گاه های چون مصاحبه، مشاهده، اسناد یا دست نوشته ها بدست می آورد. دومین خصوصیت، اقدام پژوهی دوره ای و پویاست بطوری که بیانگر یک دوره عملیات مشتمل بر برنامه ریزی، اجرای عمل، مشاهده و بازتاب است. سپس مراحل دوباره از نو شروع می شوند. لوین این چهار مرحله را مارپیچ نامید. سومین خصوصیات، اقدام پژوهی مساعدتی و مشارکتی است، یعنی اینکه تحقیق از بیرون سازمان یا محیط القاء نشده بلکه توسط خود افراد و مشارکت کنندگان درون محیط برنامه ریزی و اجرا می شود. همزمان با اثر گذاری تحقیق بر زندگی مشارکت کنندگان، آنها نیز باید در تصمیم گیری شرکت کنند. چهارمین خصوصیات، اقدام پژوهی بر هدف تدبیر راه حلهایی برای مشکلات عملی و ایجاد تئوری موضعی استوار شده است. پنجمین خصوصیات، محققان و مشارکت کنندگان منتقد، خود نقد و انعکاس دهنده هستند. آهنچیان به نقل از مک نیف و همکاران 10 ویژگی اصلی فرآیند اقدام پژوهی را مواردی مانند “تعهد نسبت به بهبود امور، نوع ویژه پرسش پژوهش، قرار دادن من در مرکز پژوهش، پایش و کنترل نظامدار برای تولید داده های معتبر، توصیف های موثق و صحیح در باره اقدام، تبیین کردن اقدام، ارائه یافته های اقدام پژوهی، ارزیابی اعتبار داعیه های حاصل از نتایج پژوهش و عمومیت بخشیدن به نتایج را” مطرح کرده است. استریت، 6 ویژگی از اقدام پژوهی را که در حرفه های ارائه دهنده مراقبت های بهداشتی به شرح زیر بیان می کند که موضوع و پیآمد محور است، ادواری که ممکن است چرخه ای یا مارپیچی باشد، بکارگیری دانش در عمل است که باعث حذف شکاف بین تئوری و عمل می شود، مشارکتی و دموکراتیک است که تمامی مشارکت کنندگان را درگیر و یک دانش جدیدی را برای تغییر فراهم می کند، آموزشی، رشدی و پاسخگو است که مشارکت کنندگان با انجام دادن یاد می گیرند و معتبر، پایدار و قابل تعمیم است که در صورت موفقیت مدل مفهومی می توان آن را در سازمان های با مسایل مشابه دیگری قابل انتقال باشد.
روش شناسی اقدام پژوهی:
انواع مخلتفی از اقدام پژوهی وجود دارد و بسیاری از آنها بر اساس مقاصد همکاران تحقیق بکار می رود. رایج ترین روش در محیط مراقبت های سلامتی توسط هارت و بوند ( 1995) و هولتر و اسچوارتز – بارکوت ( 1993) معرفی شدند، اما تفاوت بین آنها خیلی عمده نبوده و با هم هم پوشانی دارند. هولتر و اسچوارتز– بارکوت سه روش متمایز را بیان نمود که شامل مساعدت تکنیکی، مساعدت دوطرفه و آشکار سازی می باشد. در روش مساعدت تکنیکی، محقق به عنوان یک متخصص ماهر تحقیق را از پیش برنامه ریزی کرده و عمل می کند؛ تحقیق را با متخصصان حرفه ای به انجام رسانده که به عنوان تسهیل کننده عمل کرده و توصیه های در خصوص علملکرد ارائه می کند. از آنجایی که این روش دارای چارچوب و تئوری از پیش تعیین شده است به سختی می توان آنرا تحقیق کیفی نامید. روش مساعدت دو طرفه مراحل دموکراتیک بیشتری دارد. محقق یا محققان تسهیل کننده بوده و متخصصان حرفه ای در شناسایی مشکل با هم تشریک مساعی می کنند. آنها مداخله و تغییر را با یکدیگر برنامه ریزی کرده و به صورت برابر با یکدیگر کار می کنند. بجای اینکه تئوری از پیش تعیین شود، بیشتر توسعه می یابد. این مدل اقدام پژوهی نسبت به روش تکنیکی انعطاف پذیرتر است. این روش برای حل فوری مشکلاتی که به تصمیم گیری سریع نیاز دارد، مناسب است. به هر حال این خطر وجود دارد که به محض ترک تسهیل کننده از محیط بالینی، متخصصان بالینی آنرا ادامه ندهند . در روش آشکار سازی، اهداف آن در وهله اول اتصال بین تئوری و عمل به منظور حل مشکلات و توضیح آنهاست و در مرحله دوم، افزایش آگاهی بنحوی است که متخصصان بالینی بتوانند مشکلات را شناخته و آنها را مشخص سازند. زمانی که روش مساعدت دو طرفه موجب تقویت شناخت دو طرفه گردد، روش آشکار سازی منجر به استقلال مشارکت کنندگان خواهد شد. یکی از اهداف این روش ایجاد یک سیاست عمل محور است، به این معنی که این نوع از اقدام پژوهی پس از خروج تسهیل کنننده از محیط نیز ادامه یابد. لذا اتصال بین تئوری و عمل باعث توانمندی می شود. زیرا مشارکت کنندگان شناخت عمیق تری پیدا کرده، بنابراین قادر به کارگیری آن در محیط های مختلف و نه در یک مکان خاص می شوند.
اقدام پژوهی فعال و پاسخگو:
بسیاری از اقدام پژوهان انجام عمل را به عنوان اولین مرحله پروژه های اقدام پژوهی خود در نظر می گیرند. سپس به گردآوری، تجزیه و تحلیل و تامل یا تعمق در باره داده ها می پردازند تا تعیین کنند که آیا اقدام یا عمل آنها هدف تعیین شده را محقق می سازد یا خیر، سپس به اقدام یا عمل خود ادامه می دهند، آن را اصلاح می کنند و یا بر اساس تفسیر حاصل از داده ها به اقدام جدیدی دست می زنند. این نوع پژوهش را به عنوان اقدام پژوهی فعال می نامند. در مورد دیگر محقق بدون هیچ اصلاحی در عملکرد خود، ابتدا تصمیم به گردآوری داده ها گرفته، پس از تجزیه وتحلیل این داده ها در تعیین عملکرد جدیدی که باید بطور آزمایشی انجام شود، استفاده کنند. این نوع پژوهش را اقدام پژوهی پاسخگو می نامند. هنگام طراحی اقدام پژوهی خود، در باره نقطه شروع آن بیندیشید. وقتی که یک کانون یا موضع انتخاب کردید، به احتمال بسیار زیاد قبل از گردآوری داده ها کار خود را با انجام دادن آزمایشی یک عمل یا اقدام شروع خواهید کرد که نمایانگر اقدام پژوهی فعال است، یاقبل از هرگونه اقدام جدید، ابتدا در باره تاثیر انجام دادن آن عمل یا اقدام بر عملکردتان، داده هایی گردآوری می کنید که این نمایانگر اقدام پژوهی پاسخگو است.
مراحل و روش های اقدام پژوهی:
استرینگر، اساس اقدام پژوهی را سه مرحله نگاه کردن، فکر کردن و عمل کردن می داند. مرحله اول، نگاه کردن که خود شامل دو مرحله جمع آوری اطلاعات و ساخت تصویر با تعریف و توصیف کردن موقعیت است. مرحله دوم، تفکر کردن که خود شامل دو مرحله کشف و آنالیز موقعیت است که بدنبال آن است در اینجا چه اتفاقی افتاده است؟ و با توضیح و تفسیر اینکه چرا و چگونه این چیزها اینجا هستند؟ استدلال نظری یا فرضیه ایجاد می شود. مرحله سوم، عمل کردن است که خود شامل طرح یا گزارش، اجرا و ارزشیابی است.
گلنز، فرآیند یک پروژه اقدام پژوهی را در 6 گام تجزیه و تحلیل می کند. مرحله اول، انتخای یک کانون یا موضع، مرحله دوم، گردآوری داده ها، مرحله سوم، تجزیه و تحلیل و تفسیر داده ها، مرحله چهارم، اقدام کردن، مرحله پنجم، بازتاب دادن و مرحله ششم، ادامه یا اصلاح فعالیت های خود، که به نوبه خود به یک کانون یا موضع جدید برای دور دیگری از اقدام پژوهی منجر می شود.
اقدام پژوهی فرایندی پویا است که طی مراحل چرخه ای پیشرفت میکند و هدف پروژه ممکن است در طی پیشرفت طرح رشدیافته و تغییر یابد. ادیب حاج باقری و همکاران به نقل ازکوهن ودیگران “چهارمرحله را برای اقدام پژوهی ذکر می نمایند که شامل مشاهده، برنامه ریزی، عمل،بازتاب است”.
گام های عملی اقدام پژوهی:
از آنجا که اقدام پژوهی اغلب ماهیتی پویا و دینامیک دارد، اجرا و پیاده سازی آن کار ساده ای نیست. در استفاده از این روش محققان همواره نمی توانند جزئیات را از پیش تعیین کنند، لذا مراحل گوناگونی برای آن قائل هستند. اساس کار این مقاله مراحل 8گانه کوهن و همکاران است که به شرح آن می پردازیم.
مرحله اول، تعریف و ارزیابی مشکلی که در وضعیت فعلی وجود دارد و مهم به نظر می رسد. پژوهشگران با تعهدی که نسبت به بهبود امور دارند، ضروری است که حرمت دیگران و ارزش های حاکم بر دیدگاه های آنها در نظر گرفته شوند. اگر چه تاکید این مرحله بر تعریف می باشد. با وجوداین تعریف اولیه ما از مشکل ممکن است با پیشرفت تحقیق تغییر کند، ولی بی شک این تعریف اولیه در مشخص سازی محدوده و حیطه تحقیق نقش مهمی دارد. مثلاً اگر معلمی می خواهد این مسئله را بررسی کند که چگونه کلاس درس را بطور موثری شروع نماید، تحقیق او متمرکز بر روی چند دقیقه اول کلاس خواهد بود. گام های عملی درمرحله اول اقدام پژوهی پاسخ به سئوالاتی مانند، نگرانی من چیست؟، چرا من نگران هستم؟، چه می توانم در مورد آن انجام دهم؟، چه می خواهم در مورد آن انجام دهم؟، چه نوعی از اطلاعات را می خواهم جمع آوری کنم؟ و چگونه می توانم اطمینان حاصل کنم که نتیجه گیری من منصفانه، معقول و درست است؟، می باشد.
مرحله دوم، بحث و گفتگوی اولیه در میان افراد، بخش ها و قسمتهایی که به موضوع علاقمند و مربوط هستند. پیش از شروع پژوهش، در باره این بیندیشید که چگونه ارتباط با مشارکت کنندگان را کنترل می کنید. این مرحله به پیش نویس طرح تحقیق منجر می گردد. سوالاتی که باید پاسخ داده شود، به بحث گذارده می شود. مثلاً اینکه تحت چه شرایطی تغییر برنامه درسی به بهترین وجهی موثر خواهد بود؟، عوامل محدود کننده در تغییر برنامه درسی چیست؟، چگونه می توان اقدام پژوهی رادر تغییر برنامه درسی بکار برد؟، این مرحله اهمیت اساسی داشته، اهداف، مقاصد و پیش فرضهای تحقیق را برای همه روشن می سازد و بنای موفقیت یا شکست طرح در آن گذارده می شود. در این مرحله باید نقش مفاهیم کلیدی مانند بازخورد یا تامل مورد تاکید قرار گیرد. هر یک از شرکت کنندگان در تحقیق مهارتهایی دارد که می تواند درکار تحقیقی از آن استفاده نماید. مسئله مهم آن است که این مهارتهای خاص را شناخته و توسعه دهند. مثلاً ممکن است یک نفر در انجام مصاحبه، دیگری درثبت وقایع و یکی در تحلیل اطلاعات مهارت داشته باشند. در این مرحله این مهارت ها شناسایی می شود تا در طی اقدام پژوهی مورد استفاده قرارگیرد. مک نیف بیان می کند” پس از آن که نقش شرکت کنندگان در تحقیق مشخص گردید، باید برخی از مهارتهای آنها مانند مهارتهای گوش دادن، مهارت مدیریت، مهارت کار گروهی و مشارکت، مهارت های درونی مانند هماهنگ نمودن ذهن و جسم و احترام به دیگران و عقاید و باور های آنها و مهارت های گفتاری تقویت گردند.
مرحله سوم، مرور بر منابع و سایر مطالعه برای یافتن موارد مشابه و بررسی اهداف و روش های آنها و مشکلاتی که باآن مواجه بودند. آیا متون مربوط به موضوع پژوهش خود را آن قدر مطالعه کرده اید که مبنایی منطقی به شما بدهد؟، آیا می دانید که در کجا می توان به متون مورد نیاز دست یافت؟، آیا کسی را می شناسید که بتواند در این زمینه شما را راهنمایی کند؟، از ناظر طرح خود بخواهید برای راهنمایی شما فهرست هایی را که تهیه کرده اید مطالعه کند.
مرحله چهارم، تعریف مجدد مشکل که این مرحله ناشی از بازخورد نتایج مراحل قبلی است. در این مرحله ممکن است به دلیل برخی محدودیت ها تعدادی از اهداف حذف یا اصلاح گردد، همچنین پیش فرض های زمینه ای طرح، روشن و صریح بیان می شوند. مانند اینکه برای تغییر موثر برنامه درسی لازم است تا طرز فکر، ارزش ها، مهارت ها و اهداف معلمی درگیر در طرح تغییر نماید. طی این مرحله و مراحل قبل به سوالاتی مانند تمرکز و هدف تحقیق چیست و با چه فرضیه ای شروع میشود؟، چرا این مسئله رابه عنوان مسئله اساسی انتخاب نموده ایم؟، برای اینکه بدانیم چه اتفاقی است و فعلاً در چه وضعیتی هستیم به چه مدارکی نیاز داریم؟ و با یافته ها و مدارک بدست آمده چه کار می توان کرد؟” پاسخ داد.
مرحله پنجم، برنامه ریزی اقدام پژوهی و انتخاب روشهای تحقیق و مداخله مانند روش نمونه گیری، روش مدیریت، روش های آموزش و یاد دهی، تخصیص منابع بر حسب وظایف استخدام کارکنان و غیره می باشد. به هر حال اقدام پژوهی باید به صورتی برنامه ریزی شود که حتی امکان در شرایط موجود قابل اجرا باشد. پس از مشخص سازی ایده اصلی مرحله بازدید مقدماتی موضوع فرا میرسد. این مرحله در واقع شامل حقیقت یابی و تحلیل موضوع است و هدف آن تولید اطلاعات تفصیلی در باره موضوع و وضعیت موجود است. باید وضعیت موجود به روشنی توصیف گردد. برای پاسخ به سوالات باید به صور مختلف مانند مصاحبه، مشاهده و غیره به جمع آوری دقیق اطلاعات پرداخت و سپس این اطلاعات را مورد تجزیه و تحلیل قرار داد.
استرابت و کارپنتر پیشنهاد میکند که لااقل از سه روش برای جمع آوری اطلاعات استفاده شود؛ زیرا هر روش محدودیت هایی دارد و با تلفیق آنها این محدودیت ها کمتر خواهد شد. برای رسیدن به هدف درک دلایل رفتار خاص، اقدام پژوهان مصاحبه را با مشاهده و روش های کمی و کیفی را با یکدیگر ترکیب می کنند. در اقدام پژوهی؛ جمع آوری داده ها باید با سئوال چه انجام می دهید و به چه هدفی می خواهید برسید؟ باید تناسب داشته باشد. با این حال، اقدام پژوهی باید به نحوی طراحی شود که برای دادن بهترین پاسخ به سئوال ما آیا نیاز به روش کمی یا روش کیفی یا به هردو روش نیاز داریم، را بدهد.
اطلاعات جمع آوری شده را باید به هم ارتباط داد و در واقع فرضیه هایی را به وجود آورد. لازم است که در تحلیل این اطلاعات خود عمل کنندگان شرکت داده شوند. حال تیم تحقیق آماده ایجاد برنامه اقدام است. که در آن گام ها، نقش ها و روش ها مشخص میگردد. در این برنامه ایده اصلی که اکنون پرورانده یا اصلاح شده، عواملی که باید تغییر یابد، آمادگی های لازم برای تغییر، منابع لازم برای اجرای تحقیق، ملاحضات اخلاقی و اقداماتی که باید انجام شود را به صورت مراحل زمان بندی پیش بینی شود.
مرحله ششم، انتخاب و توسعه ارزیابی مداوم نتایج مداخله و تعیین این که بر چه اساسی قضاوت نماییم که ارزیابی انجام شده صحیح است. ارزیابی درنتیجه گیری و یا در فواصل مشخص شده در طول اجرا همانطور که از قبل در برنامه مشخص شده انجام می شود. فرآیند ارزیابی، که اغلب به دنبال یک فرآیند مشابه در ارزیابی های اولیه باید برای اعتبارصحت و دقت داده های ایجاد شده به روش مثلث سازی باید انجام شود. بیشتر مطالعات برای ایجاد داده ها نیاز به روش های کمی و کیفی دارند. محققان ممکن است از بازتاب خاطرات روزانه، مصاحبه ها و مشاهده فرآیند اجرا را مورد ارزیابی قرار دهند. اقدام پژوهان هم تغییر و هم فرآیند تغییر را مورد ارزیابی قرار می دهند. در فرآیند ارزیابی، هم محققان و هم مشارکت کنندگان برنامه را با بازتاب مورد بازبینی قرار داده و درصورت نیاز در آن تغییراتی داده و برنامه جدید را به اجرا در می آورند.
مرحله هفتم، اجرای پروژه در یک مدت خاص. این مرحله دربردارنده اقدام و اجرای ایده جدید است. عمل باید در مدت زمان مشخص صورت گردد، مثلاً روش فعال سازی دانشجویان در کلاس برای جلوگیری از اتلاف وقت و یا افت تحصیلی باید در طول یک ترم صورت گیرد. این مرحله ضمن مداخله شامل نظارت مرتب، جمع آوری و ثبت اطلاعات، گزاشات موقت، اظهار نظر و انعکاس، گزارشات خود ارزیابی، ارزیابی گروهی، پایش و ظایف، بازخورد به تیم تحقیق، طبقه بندی تحقیق و تحلیل داده ها است. در مرحله اجرا باید اقداماتی مانند مرور عمل کرد فعلی، تعیین جوانبی که می خواهیم تغیر یا بهبود باید، مشخص سازی روش تغییر، انجام تغییر بررسی اینکه در اثر تغییر چه روی داده است؟، انجام شود. آنگاه در صورت لزوم با توجه به نتایج برنامه و اعمال تعدیل و پایش شده مراحل ادامه می یابد، تا آنجاکه از نتایج رضایت حاصل گردد. برای جمع آوری اطلاعات و پایش نتایج هر مرحله، از روشهای مختلف مانند پرسشنامه، دفتر چه خاطرات روزانه مصاحبه، و روشهای مشاهده وعکس، ویدئو، ضبط صوت و غیره استفاده می شود. استرابرت و کارپنتر بیان می کنند که یک گام بسیار مهم در چرخه اقدام پژوهی، بازتاب است. بازتاب باعث می شود تا تاثیر اقدام در بینش وعمل شرکت کنندگان روشن شده، مشکلات برنامه مشخص گردیده، برنامه اصلاح گشته واحتمال موفقیت آن افزایش یابد. مرحله هشتم، مرحله آخر شامل استخراج نتایج، استنباط، تفسیر داده ها و ارزیابی کلی از طرح بر مبنای معیارهایی که قبلا مورد توافق قرار گرفته می باشد. ادیب جاج باقری و همکاران به نقل از الیوت، استرابت و کارپیتنتر بیان می کنند” مرحله ارزیابی نهایی همانند بررسی اولیه است و باید با تلفیق روش های مختلف به جمع آوری اطلاعات برای اندازه گیری نتایج تغییر پرداخت و سرانجام گزارش نهایی را ارائه نمود”. به یاد داشته باشید که نتیجه از آنالیز کثرت تعاریف پدیده مورد مطالعه حاصل می شود. گزارش شامل بسیاری از تعاریف و همچنین سئوالات برای بررسی بیشتر می باشد. گزارش قرار نیست تجویزی برای اقدام باشد.
نحوه نگارش گزارش اقدام پژوهی:
ارائه یافته های اقدام پژوهی است که با ارائه توصیفی صحیح از اقدام که بر داده های ویژه ای استوار باشد، می توان به تبیین برخی از بخش های اقدام پژوهی کمک بزرگی کرد. ارائه یافته های مربوط به فرآیند به عنوان یک کل بسیار دشوارتر است. اغلب پژوهش ها در قالب اصطلاحاتی عملی ارائه می شوند تا نکات برجسته معینی را روشن سازند و مانع از تداخل مفاهیم مشابه شوند. روش های جالب جدیدی برای ارائه یافته های اقدام پژوهی وجود دارد که شامل استفاده از خود اندیشی است که طی آن او خود را درگیر گفتگویی می کند تا نشان دهد که فرآیند درک خود او از اقدام پژوهی اش چگونه شکل گرفته است. استفاده از مکالمه و گفتگو است که نویسندگانی مطالب نوشتاری خود را درباره اقدام پژوهی به شکل مکالمه و محاوره ارائه کرده اند. این مکالمات روش جدیدی هستند که اقدام پژوهان سعی می کنند در قالب آنها، ابعاد زنده و واقعی نظرات خود را درباره عمل ارائه دهند. استفاده از حکایت و داستان است که راه دیگری برای ارائه یافته های اقدام پژوهی، استفاده از داستان است. از آنجا که داستان ها مشوق ارائه تفسیر های متنوع و بدیع هستند، برای نویسندگان و خواننده هایشان زاینده و مولد هستند. استفاده از چرخه ها و مارپیچ های اقدام پژوهی است که پژوهشگران فرایند اقدام پژوهی را به صورت های گوناگون شرح داده اند و بدین منظور نمودار ها و الگوهای متنوعی ساخته اند. جنبه مهمی از اقدام پژوهی که همگان نسب به آن اتفاق نظر دارند، عمل کردن در قالب چرخه هاست. استفاده از چرخه یا مارپیچ اقدام پژوهی راهی سودمند برای ارائه یافته های اقدام پژوهی است. با تبدیل چرخه های اقدام پژوهی به مارپیچ های اقدام، می توان پویایی تحقیق و قابلیت آن را برای سازگار شدن با عوامل اثر گذار جدید نشان داد. با به کاربستن انواع مارپیچ هایی که به سایر مقولات نیز فرصت می دهند تا به عنوان مارپیچ هایی جنبی مورد بررسی قرار گیرند، همانند سازی کارهای پیچیده و خلاق زندگی واقعی، امکان پذیر می شود. گزارش نهایی به صورت یک گزارش تاریخی تنظیم می شود که داستان روی داده را بیان می کند و باید دربردارنده مواردی چون، ایده اصلی چگونه ایجاد شد؟، چگونه تیم تحقیق به فهم مسئله یا موقعیت نایل آمد؟، چه گامهای علمی برای تغییر برداشته شد؟، اقدامات انجام شده چه وسعتی داشته و چگونه با مشکلات مقابله گردید؟، آثار خواسته و ناخواسته اقدام چه بود و چرا این آثار روی داد؟، برای حل آن چه اقداماتی صورت گرفت؟، برای نشان دادن اقدامات خود و آثار آن، چه شواهدی تهیه کردید؟، از شواهد خود به چه نتایجی رسیدید؟، با چه ملاکی درباره اثر بخشی آن ها قضاوت کردید؟، با چه دلایلی می توانید ثابت کنید که دقت لازم را در درست و عادلانه بودن قضاوت های خود را اعمال کرده اید؟، مشکلات اخلاقی در اجرا و در دست یابی به اطلاعات چه بود و چگونه حل شد؟ و کار خود را چگونه اصلاح کردید؟ می تواند در ارائه گزارش به نحو مطلوب کمک کننده باشد.
حرکت بین نظریه و عمل:
همانطور که اقدام پژوهی پیشرفت پیدا می کند، محققان تئوری در زمینه خاص را به وسیله ایجاد کردن مداخلاتی که درآن محل تئوری عمل می کند، آزمون می کنند. آنها سپس مداخلات را ارزیابی و بر طبق آن تئوری را پالایش می کنند. پژوهش ممکن است در چرخه تئوری سازی که شامل فعالیت، ارزیابی و تئوری سازی تا زمانی که از نظر عملی به سطح مطلوبی برسد، ادامه می یابد.
اخلاق در اقدام پژوهی:
رعایت نکات اخلاقی در تمامی تحقیقات از اهمیت زیادی برخوردار است. چون اقدام پژوهی دارای فرایندی پویا است و تفضیل آنچه پیش می آید از ابتدا معلوم نیست، فرم رضایت نامه بطور کلی باید حاوی این مطلب باشد که اول، مردم بدرستی قادر باشند مشارکت در پژو هش را رد کنند. دوم، فرد با آگاهی قبول کرده است که در مراحلی مختلف برنامه ریزی اجرا و ارزیابی تغییر شرکت نماید. سوم، آنها باید قادر باشند در هر زمان از مراحل پژوهش کناره گیری کنند و باید به این نکته توجه کنیم که ماهیت اقدام پژوهی در تضمین این امر که هر گاه افراد بخواهند بتوانند از مطالعه خارج شوند، مشکلاتی دارد، زیرا شرکت کنندگان در آن به صورت گروه درآمده و تحت فشار آشکار یا پنهان گروهی بسادگی نمی توانند، بدون تحمل برخی پیامد ها از مطالعه خارج گردند. اعمال تغییر در هر حال مشکلات و تضادهایی را بوجود می آورد به حدی که تعدادی از افراد ناراضی شده و یا قصد ترک گروه تحقیق را می نمایند. فرایند بازتاب می تواند تا حدی به روشن سازی و رفع این مشکلات کمک کند. چهارم، اطلاعات مربوط به مشارکت کنندگان باید قابل ارجاع به آنان را داشته باشد، فرایند اقدام پژوهی ممکن است شرکت کنندگان را در معرض خطر قرار دهد زیرا بعلت طولانی بودن تحقیق اعضاء گروه به هم نزدیک شده و محقق اطلاعات وسیعی درباره شرکت کنندگان پیدا می کند. پنجم، تمامی اطلاعات بدست آمده از مشارکت کنندگان باید در جای امنی محافظت شود و نباید در دسترس دیگران قرار گیرد، پژوهشگر باید مراقب باشد که هویت افراد را در گزارش تحقیق نیاورد وآنها را در معرض خطر قرار ندهد. ششم، اطلاعات بدست آمده از اقدام پژوهی بدون کسب اجازه ذینفعان، مشارکت کنندگان نباید در مقالات در دسترس دیگران قرار گیرد.
مزایا و محدودیتهای اقدام پژوهی:
البته اقدام پژوهی بدلایل مختلفی مشکل دارد. واضح است که ممکن است کسی مایل به درگیری درتحقیق نباشد. این کار نیاز به اتخاذ سیاست و ترغیب مشارکت کنندگان بی میل، به ثبت نام دارد. ممکن است در زمان انجام تحقیق، مشارکت کنندگان با یکدیگر دچار درگیری شوند. همچنین ممکن است مدیران نسبت به انجام تحقیق اعتراضاتی داشته باشند، بویژه اگر فرایند بیش از حد زمان یا هزینه صرف کند. اقدام پژوهی همیشه مناسب نمی باشد(6). هالوی و ویلر به نقل از موروتون و کوپر موقعیتهای خاصی را معرفی نمود که نمی توان در آنها از اقدام پژوهی استفاده کرد، اگر سیاست یا خدماتی که قرار است اجرا شود افراد محیط را تحت فشار قرار دهد، بویژه موقعی که مدیران به صورت مستبدانه خودشان در این باره تصمیم گرفته باشند. اگر رویه ها و روشهای اتخاذ شده، معیارهای کیفی مشابه سایر مطالعات بالینی را برآورده نسازد. اگر اعضاء تیم مراقبت دهنده، درمان یا خدمات با یکدیگر بخوبی کار نکنند. اگر محققان بخواهند موقعیت و اعتبار خودشان را افزایش دهند. باید اضافه نمود که اقدام پژوهی بدلیل ماهیت چرخه ای وقتگیر است”. ادیب حاج باقری به نقل از دمپسی و دمپسی و استرابرت و کارپنتر” برخی از مهمترین مزایای اقدام پژوهی را شامل؛ انعطاف پذیری آن، درگیر بودن عمل کنندگان در فرایند تحقیق، داشتن تاثیر آموزشی و کاهش فاصله میان تحقیق و اعمال بالینی، همزمانی تحقیق و عمل، ایجاد راه حل برای مشکلات عملی خاص، کمک به ایجاد و پذیرش تغییر در اجتماع و سیستمهای آموزشی مدارس و دانشگاه ها، بهبود عملکرد، ایجاد دانش کاربردی، افزایش خود شناسی و توانایی ابراز خود در شرکت کنندگان و احساس تعهد محقق به کارگیری نتایج تحقیق می دانند”. ادیب حاج باقری و همکاران به نقل از کوهن و دیگران، دمپسی و دمپسی و استرابرت و کارپنتر برخی از مهمترین محدودیتهای اقدام پژوهی را شامل؛ نتایج آن معمولا قابل تعمیم نیست، در صورت عدم همکاری و مقاومت در برابر تغییر با شکست روبرو می شوید، برخی از شرکت کنندگان به علت اینکه خود را تحت نظر می بینند، ممکن است از ادامه همکاری منصرف شوند، تفضیل پیشامد های آن قابل پیش بینی نبوده و به علت گروهی بودن معمولاً وقت گیر و انرژی براست، عده ای نیز فقدان کنترل و نیز فقدان کنترل دقیق روی متغیر ها را از محدودیت های آن بر شمرده اند”.
دقت:
تمام تحقیقات باید از نظر دقت بررسی شوند. تحقیق عملکردی نیز از این قاعده مستثنی نیست. محققین تحقیق عملکردی دقت مطالعه خود را با استفاده از معیارهای توصیه شده توسط لینکلن و گوبا که شامل اعتبار، قابلیت انتقال، تاًیید پذیری، همسانی است، استوار می کنند. درحقیقت، انجام اقدام پژوهی با کیفیت های مختلف اجازه می دهد که دقت زیادی برای درک آن اتخاذ شود. درگیر کردن همه افراد ذینفع که اطلاعات بیشتری در باره آن موقعیت دارند، شانس زیادی برای تصحیح اشتباهات با بازتاب یا تامل نقادانه در هر سیکل را فراهم می کند. در هر سیکل با تست کردن طرح در عمل مفروضات اساسی طرح را تضمین می کند.
نتیجه گیری:
اندیشمندان بر ناکارآمدی شیوه های کمی در شناخت انسان و پدیده های مرتبط با انسان تاکید دارند. سازمان ها به عنوان پدیده ای اجتماعی، متاثر از اعمال و نیات انسان است. برای شناخت دقیق کنش های افراد در سازمان ها باید عاملان تغییر یا پژوهشگران سازمانی، با دست زدن به نوعی مداخله، اثرات این مداخله یا اقدام عملی خود را در محیط سازمان مورد بررسی قرار دهند. اقدام پژوهی به عنوان یکی از رویکردهای پژوهش کیفی می تواند ضمن افزودن بر دانش نظری علم مدیریت به حل مشکلات سازمان ها نیز کمک کند. عدم تبحر در انجام پژوهش باعث شده است که به این رویکرد توجه چندانی مبذول نشود. در عین حال، به نظر می رسد که این رویکرد نسبت به سایر رویکردها در سازمان نتایج ملموس تری در پی خواهد داشت.

پيش زمينه برنامه در سطح ملی و بین المللی
برنامه ملی ثبت و انتشار تجارب و کارکردهای مطلوب نظام های مدیریتی ایران: اقدام پژوهی جهت مستند سازی نظام های مدیریتی براي اولين بار در سطح ملي و بین المللی طراحی و اجرا شده است.

ضرورت برنامه
با توجه به نقش اندک پرسنل غیر عضو هیات علمی وزارتخانه ها و دانشگاه ها و موسسات و سازمان ها و شرکت های دولتی و غیر دولتی و مردم نهاد ایران در مقایسه به جمعیت قابل توجه آنها، در تولیدات علمی کشور و نیز با عنایت به عدم مستند سازی علمی در نظام های مدیریتی کشور در طول چهل سال گذشته که تبعات جبران ناپذیری در انتقال تجربیات ارزشمند سطوح مختلف وزارتخانه ها و به تبع دانشگاه ها و موسسات و سازمان ها و شرکت های دولتی و غیر دولتی و مردم نهاد ایران تابعه داشته است بنظر می رسد برنامه ملی ثبت و انتشار تجارب و کارکردهای مطلوب نظام های مدیریتی ایران: اقدام پژوهی بتواند با اجزای مختلف راه اندازی شده خود نقش ارزنده در مستندسازی عملکرد نظام های مدیریتی سلامت کشور و به تبع تولید مقالات علمی از تجربیات ارزشمند پرسنل و اعضای این مجموعه ها با به ثبت رساندن، ارزیابی کردن و انتشار سالانه هزاران تجربه و کارکرد مطلوب یا خوب در حوزه نظام های مدیریتی ایران در سامانه پورتال ملی تجارب و کارکردهای مطلوب نظام های مدیریتی ایران و نیز صدها مقاله فارسی یا انگلیسی در حوزه مزبور در مجلات بین المللی تجارب و کارکردهای مطلوب نظام های مدیریتی به زبان های فارسی یا انگلیسی تا رتبه زیر ده تولیدات علمی در سطح بین المللی در یک برنامه پنج ساله با رویکرد به کشورهای منطقه جنوب غربی آسیا و بر پایه سند چشم انداز 1404 داشته باشد.

لذا با عنایت به چالش های ذیل در نظام های مدیریتی کشور:
1) کسب جایگاه کنونی ایران در تولیدات علمی با صرف هزینه های میلیاردی
2) نقش انحصاری اعضای محترم هیات علمی دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی در تولیدات علمی کشور
3) عدم بکار گیری پرسنل و داوطلبان نظام های مدیریتی کشور در تولیدات علمی کشور
4) عدم مستند سازی اقدامات و کارکردهای نظام های مدیریتی کشور در طول چهل سال گذشته

فرصت های ذیل قابل دسترس نظام های مدیریتی کشور می باشد.
1) حرکت در جهت استقرار عملکرد مبتنی بر شواهد (EBP) در ساختار اجرایی نظام های مدیریتی براساس انجام مطالعات اقدام پژوهی (Action research)
2) مستند سازی و انتقال تجارب و کارکردهای نظام های مدیریتی براساس انجام مطالعات اقدام پژوهی
3) ارتقای جایگاه علمی ایران تا رتبه دهم تولیدات علمی در سطح بین المللی در یک برنامه سه ساله با ظرفیت سازی تولید سالانه هزاران مقاله گزارشی در نظام های مدیریتی ایران
4) برقراری یک رویکرد جدید در روابط بین الملل ایران با کشورهای خارجه بالاخص کشورهای جنوب غربی آسیا

لذا با این مقدمه می توان ضرورت های این برنامه را به شرح ذیل تعریف نمود:
1) شناسايي، تدوين، گسترش فرهنگ مستندسازی، و ارائه شفاف تر تجارب و كاركردهاي مطلوب نظام مراقبت های مدیریتی.
2) انتقال تجربیات و ایجاد فرصت هايی طلایی براي ايجاد شرايط مطلوب تر در ارائه خدمات نظام مدیریتی در سطح محلي، ملي، منطقه اي و بين المللي بالاخص کشورهای منطقه جنوب غربی آسیا.
3) تبیین دیپلماسی های مدیریتی بالاخص در حوزه های سلامت، کارآفرینی، محیط زیست و توسعه های پایدار به عنوان یک ابزار دیپلماتیک در روابط و مناسبات بین اللملی ایران بالاخص کشورهای منطقه جنوب غربی آسیا.
4) ارتقای جایگاه ایران بعنوان یکی از تلاشگران و پیشتازان توسعه منابع انسانی و محوریت قراردادن نظام مقدس جمهوری اسلامی در ترویج فرهنگ شفافیت در مدیریت در سطح ملی و بین المللی
5) اهدای سالانه جایزه ملی و بین المللی تجارب و کارکردهای مطلوب نظام های مدیریتی ایران

مخاطبان برنامه
الف) در سطح ملی:
قوای سه گانه نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران
فرهنگستان های علمی کشور
دانشگاه هاي كشور
پژوهشگاه ها، پژوهشکده ها و مراكز تحقيقاتي
سازمان ها، موسسات، ادارات و شركت هاي دولتي و غير دولتي
سازمان هاي مردم نهاد
و دیگر تلاشگران عرصه سلامت در سطح ملی
ب) در سطح بین المللی:
سازمان های بین المللی
دولت های مختلف جهان
دانشگاه هاي مختلف جهان
پژوهشگاه ها، پژوهشکده ها و مراكز تحقيقاتي مختلف جهان
سازمان ها، موسسات، ادارات و شركت هاي دولتي و غير دولتي مختلف جهان
سازمان هاي مردم نهاد مختلف جهان
و دیگر تلاشگران عرصه سلامت در سطح بین المللی

تعریف برنامه
دانش آموختگان و مشارکت کنندگان اين برنامه، قادر خواهند بود 1) اقدام پژوهشی را در فرایندهای اجرایی خود تبیین نموده و رهبری و مديريت و فعالیت مرتبط با خدمات نظام مدیریتی تعریف شده در محل خدمت خود را با رویکردی دانش بنیان بر عهده بگيرند؛ 2) با مستند سازی تجارب و کارکردهای خود براساس عملکرد مبتنی بر شواهد موجبات گردش علمی را در سطح ملی افزایش دهند؛ 3) پيشرفته ترين سطح خدمات نظام مدیریتی مبتني بر شواهد را با استفاده از تجارب و کارکردهای مطلوب سطح همسطح خود به افراد و جوامع تحت پوشش خود ارائه دهند؛ 4) سيستم هاي ارائه خدمات به پذیرنده خدمات را طراحي، اجرا، مديريت و ارزيابي کنند؛ 5) همچنین با استفاده از رويکردهاي مبتکرانه، با به کارگيري و تلفيق پژوهش در عمل؛ فعاليت های اجرایی را تسهيل کنند تا بدين وسيله، سيستم ارائه خدمات را بهبود بخشند.

اجزای برنامه
1) دبیرخانه دائمی ثبت و انتشار تجارب و کارکردهای مطلوب نظام های مدیریتی ایران
2) شبکه تحقیقات ثبت و انتشار تجارب و کارکردهای مطلوب نظام های مدیریتی ایران
3) پورتال ملی تجارب و کارکردهای مطلوب نظام های مدیریتی ایران
4) مجله بین المللی تجارب و کارکردهای مطلوب نظام های مدیریتی ایران (به زبان فارسی)
5) مجله بین المللی تجارب و کارکردهای مطلوب نظام های مدیریتی ایران (به زبان انگلیسی)

ارزش ها و باورها (Values)
جوهره و تمركز توجه این برنامه، شخص (انسان) و خدمات نظام های مدیریتی است. انسان به عنوان كليتي مشتمل بر ابعاد جسمي، رواني، اجتماعي، و معنوي است كه توجه همزمان به ابعاد و ويژگي هاي ذكر شده بايد در راس توجه برنامه به عنوان ارائه دهنده خدمات و ارائه گیرنده خدمات قرار گيرد. دستيابي به بالاترين سطح كيفيت خدمات نيازمند پرسنل و داوطلبانی است است كه بتوانند با بر عهده گرفتن نقش رهبري براساس آموزه های ارتقای کیفیت و اقدام پژوهی پایه گذار تجارب و کارکردهای مطلوبی در نظام های مدیریتی کشور در هر سطحی از ارائه خدمات باشند.

چشم انداز(Vision)
دستیابی به نیروی انسانی و داوطلبان نظام های مدیریتی آموزش دیده و توانمند با رویکرد به فرایندهای اقدام پژوهی، مستند سازی تجارب و کارکردها بر اساس استقرار عملکرد مبتنی بر شواهد، تولید علم در نظام مدیریت کشور در طی پنج سال آینده

رسالت (Mission)
تربیت نیروی انسانی و داوطلبان با اهداف برنامه، استقرار عملکرد مبتنی بر شواهد (EBP) در ساختار اجرایی نظام های مدیریتی، ارتقای جایگاه علمی ایران تا رتبه دهم تولیدات علمی در سطح بین المللی در یک برنامه سه ساله با ظرفیت سازی تولید سالانه هزاران مقاله گزارشی در نظام های مدیریتی، برقراری یک رویکرد جدید در روابط بین الملل ایران با کشورهای خارجه بالاخص کشورهای منطقه جنوب غربی آسیا

اهداف برنامه

الف) اهداف اصلی
1- از دیدگاه مدیریتی:
حرکت در جهت استقرار عملکرد مبتنی بر شواهد (EBP) در ساختار اجرایی نظام های مدیریتی ایران

2- از دیدگاه علمی:
مستند سازی و انتقال تجارب و کارکردهای نظام های مدیریتی ایران

3- از دیدگاه تحقیقاتی:
ارتقای جایگاه علمی ایران تا رتبه دهم تولیدات علمی در سطح بین المللی در یک برنامه سه ساله با ظرفیت سازی تولید سالانه هزاران مقاله گزارشی در نظام های مدیریتی ایران

4- از دیدگاه بین المللی:
تبیین یک رویکرد جدید در روابط بین الملل ایران با کشورهای خارجه بالاخص کشورهای منطقه جنوب غربی آسیا

ب) اهداف فرعي برنامه
1) شناسايي تجارب و كاركردهاي مطلوب نظام های مدیریتی ایران توسط تلاشگران عرصه های مختلف در سطح محلي، ملي
2) ارائه شفاف تري از تجارب و كاركردهاي مطلوب نظام های مدیریتی ایران توسط تلاشگران عرصه های مختلف در سطح محلي، ملي
3) تدوين و گسترش فرهنگ مستند سازی تجارب و كاركردهاي نظام های مدیریتی ایران توسط تلاشگران عرصه های مختلف در سطح محلي، ملي
4) شناسايي و انتشار معيارهاي مناسب جهت ارزش گزاري، سنجش و ارتقای كيفيت تجارب و كاركردهاي مطلوب نظام های مدیریتی ایران توسط تلاشگران عرصه های مختلف در سطح محلي، ملي
5) شناسايي فرصت هاي قابل دسترس با توجه به سیاست ها و برنامه های توسعه اي براي كمك به ايجاد شرايط مطلوب تر در ارائه خدمات و فعالیت های اجرایی نظام های مدیریتی ایران توسط تلاشگران عرصه های مختلف در سطح محلي، ملي
6) تدوين و گسترش فرهنگ عملگرايي براي گذر از مرحله ايده به عمل به جهت كسب يك تجربه و كاركرد مطلوب نظام های مدیریتی ایران توسط تلاشگران عرصه های مختلف در سطح محلي، ملي

پ) اهداف کاربردی
1) طراحی و راه اندازی سامانه مجازی پورتال تجارب و کارکردهای مطلوب نظام های مدیریتی ایران در سطح ملی و بین المللی
2) معرفی سامانه مجازی پورتال ملی تجارب و کارکردهای مطلوب نظام های مدیریتی ایران به گروه های هدف نظام های مدیریتی از طریق برگزاری کارگاه های آموزشی
3) جمع آوری تجارب و کارکردهای مطلوب نظام های مدیریتی ایران در قالب برگزاری همایش های استانی، منطقه ای، ملی و بین المللی تجارب و کارکردهای مطلوب نظام های مدیریتی ایران
4) جمع آوری و تدوین بزرگترین آرشیو رسانه ای از قبیل فناوری اطلاعات، صوتی، تصویری و دیجیتال تجارب و کارکردهای مطلوب نظام های مدیریتی ایران در قالب برگزاری اولین جشنواره ملی رسانه ای تجارب و کارکردهای مطلوب نظام های مدیریتی ایران
5) ایجاد کرسی های آزاد اندیشی تجارب و کارکردهای مطلوب نظام های مدیریتی ایران در سطح ملی و بین المللی جهت تبیین حقوقی، سیاسی و اجرایی اجزای نظام های مدیریتی ایران با رویکرد دانش محور
6) ایجاد شبکه علمی و تحقیقاتی تجارب و کارکردهای مطلوب نظام های مدیریتی ایران در سطح ملی و بین المللی جهت تبیین حقوقی، سیاسی و اجرایی اجزای نظام های مدیریتی ایران با رویکرد دانش محور
7) ایجاد دفاتر شهرستانی، استانی و بین المللی جهت ثبت و انتشار تجارب و کارکردهای مطلوب نظام های مدیریتی ایران
8) ایجاد مجلات علمی و پژوهشی در زمینه تجارب و کارکردهای مطلوب نظام های مدیریتی ایران در سطح ملی و بین المللی
9) ایجاد جایزه تجارب و کارکردهای مطلوب نظام های مدیریتی ایران در سطح ملی و بین المللی

فرایندهای اجرایی برنامه ملی ثبت و انتشار تجارب و کارکردهای مطلوب نظام های مدیریتی ایران
مرحله اول اقدام:
طراحی پروژه پورتال ملی و مجلات علمی تجارب و کارکردهای مطلوب نظام های مدیریتی ایران

مرحله دوم اقدام:
راه اندازی پورتال ملی و مجلات علمی تجارب و کارکردهای مطلوب نظام های مدیریتی ایران در هفته دولت 1397

مرحله سوم اقدام:
شناسایی و عقد قرارداد با کلیه وزارتخانه ها و دانشگاه ها و موسسات و سازمان ها و شرکت های دولتی و غیر دولتی و مردم نهاد ایران

مرحله چهارم اقدام:
برگزاری کارگاه های آموزشی آنلاین به طور منظم برای آشنایی با برنامه و تدوین تجارب و کارکردهای مطلوب

مرحله پنجم اقدام:
برگزاری همایش های منطقه های و ملی و بین المللی جهت جمع آوری تجارب و کارکردهای مطلوب و آشنایی بیشتر نظام های مدیریتی ایران با برنامه

مرحله ششم اقدام:
تدوین برنامه عملیاتی ایجاد واحدهای ثبت تجارب و کارکردها در کلیه وزارتخانه ها و دانشگاه ها و موسسات و سازمان ها و شرکت های دولتی و غیر دولتی و مردم نهاد ایران

مرحله هفتم اقدام:
ثبت و انتشار دائمی تجارب و کارکردهای مطلوب نظام های مدیریتی ایران

مرحله هشتم اقدام:
طراحی و راه اندازی کلیه اجزای الکترونیکی برنامه ملی تجارب و کارکردهای مطلوب نظام های مدیریتی ایران

مرحله نهم اقدام:
راه اندازی دبیرخانه دائمی ثبت و انتشار تجارب و کارکردهای مطلوب نظام های مدیریتی ایران در سطح ملی در با مشارکت سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور

مرحله دهم اقدام:
ایجاد شبکه علمی و تحقیقاتی تجارب و کارکردهای مطلوب نظام های مدیریتی ایران در سطح ملی و بین المللی جهت تبیین حقوقی، سیاسی و اجرایی اجزای ملی و بین المللی نظام های مدیریتی با رویکرد عملکرد مبتنی بر شواهد (EBP) و برقراری جایزه تجارب و کارکردهای مطلوب نظام های مدیریتی ایران در سطح ملی و بین المللی

 

مطالب آموزشی تکمیلی این پروژه بزودی در این سایت ارائه می شود.

در حال بارگذاری ...
رمز عبور خود را فراموش کرده اید؟
رمز عبور خود را فراموش کرده اید؟ لطفا نام کاربری یا رمز عبور خود را وارد کنید. پس از آن یک لینک بازیابی رمز عبور در ایمیل خود دریافت خواهید کرد.
We do not share your personal details with anyone.